‘Verschillende politici beweren dat de klimaatverandering nu eenmaal deel uitmaakt van ons leven en dat we eraan moeten wennen. Wennen aan de klimaatverandering? Of wennen aan hun manier om ermee om te gaan?’ schrijven Eva Smets, directeur Oxfam België en Heidi Degerickx, algemeen coördinator Netwerk Tegen Armoede.

Herinnert u zich nog de macabere tellingen tijdens de coronacrisis? En de drastische politieke reacties die daarop volgden? Vergelijk dat nu eens met de crisis die we momenteel doormaken. Hittegolven, bosbranden en droogtes worden vaak afgedaan als louter meteorologische verschijnselen. Ze leggen echter de gevolgen van een sociale en politieke crisis bloot. Geweld dat we moeten benoemen om actie te kunnen ondernemen. 

Verder kijken dan het aantal doden

Om de omvang van de huidige crisis te meten, moeten we de cijfers in kaart brengen. Statistieken zijn een goed uitgangspunt. Ze laten zien dat tijdens de overstromingen van 2021 – een van de grootste klimaatrampen die ons land ooit heeft meegemaakt – minstens 41 mensen het leven hebben verloren. Of dat tijdens de hittegolven eind juni in België in enkele dagen tijd 2000 extra sterfgevallen werden geregistreerd. Dat cijfer is in de recente geschiedenis alleen vergelijkbaar met de coronacrisis.

Laten we het spectrum verbreden en verder kijken dan deze drama’s. Laten we het hebben over de stille doden en de slachtoffers die nog in leven zijn. Mensen die na de overstromingen zijn overleden als gevolg van een verslechtering van hun gezondheid. Of degenen die voor zelfdoding kozen omdat hun overleven niet verzekerd was. Gezinnen in ongezonde woningen die stikken in de hitte. De mentale en fysieke uitputting van mensen die herhaaldelijk worden blootgesteld aan overstromingen.

Het in kaart brengen hiervan is een complexe taak, maar een poging daartoe is noodzakelijk om hier iets aan te kunnen doen. In Frankrijk heeft ‘l’Affaire du Siècle’ onlangs een teller gelanceerd om de gevolgen van de klimaatverandering zichtbaar te maken. In enkele weken tijd hebben zich al meer dan 110.000 mensen als slachtoffer gemeld.

De klimaatcrisis is ook een sociale crisis

Wie zijn deze slachtoffers? Niet alleen ouderen of diegenen die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren, maar ook personen die in armoede worden geduwd. Door basisrechten uit te hollen en de toegang tot openbare diensten, fatsoenlijke huisvesting, pensioenen of onderwijs te ondermijnen, creëert onze regering slachtoffers.

De recente maatregelen van de Arizona-regering hebben een groot deel van de bevolking verarmd. Hierdoor zijn zij veel minder goed in staat om de klimaatcrisis het hoofd te bieden. Het is bekend dat de meest achtergestelde groepen in België korter leven dan de meer welgestelden: het verschil in levensverwachting bedraagt 8,9 jaar voor mannen en 6 jaar voor vrouwen. De blootstelling aan extreme weersomstandigheden dreigt dit cijfer nog verder te doen stijgen, aangezien deze mensen na een ramp veel meer moeite zullen hebben om hun leven weer op te bouwen.

Deze sociale ongelijkheden kruisen met mondiale ongelijkheden. Het aantal sterfgevallen als gevolg van overstromingen, droogte en stormen lag in de armste regio’s van de wereld 15 keer hoger dan in rijkere regio’s. Ook hier ligt de oorzaak niet bij de bevolking van deze landen. Ze ligt wel bij de politieke mechanismen die ervoor zorgen dat deze landen veel minder toegang hebben tot (financiële) middelen om de klimaatcrisis aan te pakken.

Weigeren om eraan te wennen

Verschillende politici beweren dat de klimaatverandering nu eenmaal deel uitmaakt van ons leven en dat we eraan moeten wennen. Wennen aan de klimaatverandering? Of wennen aan hun manier om ermee om te gaan? Moeten we ons erbij neerleggen dat het dodental oploopt en dat er wordt besloten miljarden uit te geven aan militaire defensie en fossiele brandstoffen in plaats van aan openbare diensten die essentieel zijn voor ons voortbestaan? Achter dit gevaarlijke fatalisme gaat een enorme speelruimte schuil, evenals de verantwoordelijkheid van onze politici in de huidige situatie.

Nee, dit is geen politieke passiviteit. Het zijn bewuste keuzes die al tientallen jaren worden gemaakt: de klimaatverandering ontkennen, weigeren te investeren in aanpassingsmaatregelen of het probleem bij de wortel aan te pakken, dat wil zeggen de onevenredige uitstoot van een kleine elite beperken. De grootste uitdaging van onze tijd is niet de klimaatverandering, maar het ombuigen van het dodelijke gedrag van degenen die ons land leiden.

Eva Smets is directeur van Oxfam België en Heidi Degerickx is algemeen coördinator van het Netwerk Tegen Armoede.

Dit artikel verscheen in Knack Focus van 9 augustus 2026